Vervanging prikkeldraadafrastering Eemerwaard door een landschappelijke haag**
Ingediend door: Werkgroep Eemerwaard Natuurlijk
1. Aanleiding
De prikkeldraadafrastering rond de Eemerwaard is grotendeels vergaan en ligt op meerdere plekken op de grond. Dit vormt een risico voor wandelaars, honden, kinderen en fauna. De afrastering vervult geen functie meer en leidt tot rommel, onveiligheid en ecologische schade in een open natuurgebied binnen de gemeente Baarn.
De situatie vraagt om verwijdering van de oude prikkeldraadconstructie en een duurzame, natuurvriendelijke opvolger.
2. Voorstel van Werkgroep Eemerwaard Natuurlijk
Thon Stoffelen en Adriaan Voeten, namens de werkgroep Eemerwaard Natuurlijk, stellen voor om het oude prikkeldraad te vervangen door een natuurlijke, gemengde, open haag. Deze haag sluit aan bij voorbeelden uit het Utrechtse rivierenlandschap, waar struweelhagen landschapskwaliteit en biodiversiteit versterken zonder het uitzicht te blokkeren.
De haag krijgt een lichte, gevarieerde structuur, zodat het karakter van de Eemerwaard als open landschap behouden blijft.
3. Beoogde soorten: kern, aanvulling en structuur
We stellen een gelaagde opbouw voor die past bij de bodem, het waterpeil en het landschap van de Eemerwaard.
Kernsoorten (basis van de haag)
- Hazelaar (Corylus avellana) – gebiedseigen, robuust, notenrijk, hoge biodiversiteitswaarde
- Gele kornoelje (Cornus mas) – vroege bloei, goede drachtplant, kleur en structuur
- Meidoorn (Crataegus monogyna / laevigata) – stevige landschappelijke soort, nestgelegenheid, bessenrijk
Aanvullende soorten (streek- en landschappelijk passend)
- Haagbeuk (Carpinus betulus) – inheems, sterk, mooi winterbeeld, versterkt de structuur
- Hondsroos (Rosa canina) – nectar + rozenbottels, goede vuller
- Gelderse roos (Viburnum opulus) – bessen en bloei, hoge ecologische waarde
- Sporkehout (Rhamnus frangula) – topsoort voor insecten, met name citroenvlinder
- Sleedoorn (Prunus spinosa) – zuivere landschapssoort, doornig, vogels profiteren sterk
- Vlier (Sambucus nigra) – vruchten voor mensen en vogels
Natte zone / oeverzone (specifieke soorten)
- Gagel (Myrica gale) – inheems in natte, vochtige gebieden; past vooral langs de Praamgracht
- Zwarte bes (Ribes nigrum) – houdt van vochtige grond, verhoogt biodiversiteit
Accentsoorten (spaarzaam toegepast)
- Rode bes (Ribes rubrum) – eetbaar, laagblijvend
- Kiwi-bes (Actinidia arguta) – alleen waar ruimte en steun mogelijk is
- Groenblijvende olijfwilg (Elaeagnus × ebbingei of gecontroleerde soort)
- wintergroen accent, nectar en bessen
- spaarzaam inzetten om verstorende dominantie te voorkomen
4. Ruimtelijke inrichting
- Werkstrook: ca. 2 meter breed
- Haagbreedte / plantzone: ca. 1 meter
- Beeldkwaliteit: open struweel met zichtlijnen—geen massieve muur
- Onderbegroeiing: gebiedseigen kruidenmengsel om de kruidlaag sterk en biodivers te maken
- Verloop: droge soorten op hogere delen, gagel en natte soorten langs de Praamgracht
5. Realisatie & participatie
De gemeente Baarn blijft verantwoordelijk voor de formele uitvoering.
De werkgroep Eemerwaard Natuurlijk biedt aan om:
- mee te helpen bij ontwerpuitwerking
- te helpen bij het organiseren van een boomplantdag of -weekend
- vrijwilligers te mobiliseren uit de omgeving
- praktisch mee te werken bij de aanplant
Dit verhoogt betrokkenheid en draagvlak in de buurt.
6. Monitoring & ecologische versterking
De werkgroep monitort al de waterkwaliteit van de Praamgracht en breidt dit uit met:
- monitoring van oevervegetatie
- insectentellingen (vlinders, bijen, waterinsecten)
- vogelmonitoring
- jaarlijkse beoordeling van de haagstructuur en biodiversiteitsontwikkeling
De gegevens worden gedeeld met de gemeente Baarn, het waterschap en relevante partners, zodat de effecten transparant worden.
7. Pilotstrook langs de Praamgracht
We starten met een pilotstrook langs de Praamgracht, om:
- de werking van de soortencombinatie te testen
- bodem en waterinvloed beter te begrijpen
- beheerafspraken te verfijnen
- draagvlak te vergroten met een zichtbaar, functionerend voorbeeld
Bij succes kan de haag worden doorgezet langs de overige delen van de Eemerwaard.
Conclusie
De vervanging van het vervallen prikkeldraad door een gemengde, natuurinclusieve haag is de meest duurzame en toekomstbestendige keuze voor de Eemerwaard.
Het versterkt veiligheid, biodiversiteit, recreatieve beleving en landschappelijke kwaliteit.
De werkgroep Eemerwaard Natuurlijk staat klaar om samen met de gemeente Baarn en het waterschap dit project te realiseren en te monitoren, zodat de Eemerwaard een sterker en veerkrachtiger natuurgebied wordt voor mens en dier.
Grote overlap met provincie Utrecht en waterschap:
“De Eem: Kansen voor natuur”
korte samenvatting waar dit rapport ons verhaal ondersteunt:
Hier is een diepgaande, eerlijke analyse van hoe het document “De Eem: Kansen voor natuur” jullie wens ondersteunt om hagen (ecologische heggen) te planten langs de Eemerwaard / Praamgracht-zone — dus precies in de zone waar jullie de omvorming van het kapotte hek naar een duurzame haag nastreven.
Ik richt me op concrete passages, impliciete kansen, en beleids- en beheerargumenten uit het document die jullie plan inhoudenlijk en beleidsmatig legitimeren.
Alles is onderbouwd met citaten uit het document via markers: .
🌿 1. Directe raakvlakken tussen het rapport en jullie haag-initiatief
Hoewel het rapport niet letterlijk over “hagen” spreekt, ondersteunt het meerdere sleutellijnen die exact passen bij het aanleggen van een ecologische haag, namelijk:
✔ 1.1. Het rapport zet keihard in op land-water overgangen verbeteren
Het versterken van de oeverzones is een rode draad.
Het rapport stelt dat oevers ecologisch te monotoon zijn en dat struweel, variatie en gradiënten ontbreken .
Een haag aan de Praamgracht draagt precies bij aan:
- meer structuur (verticaal én horizontaal)
- ecologische dekking
- voedsel en nestgelegenheid
- buffering van recreatieve verstoring
- overgangsvegetatie tussen dijk, oeverzone en grasland
Dit sluit aan bij de aanbeveling:
“Variatie van oevers met een geleidelijke overgang van land naar water ontbreekt” en moet worden toegevoegd.
Een haag fungeert als die land-water gradiënt.
🌿 2. De beleidsdoelen voor NNN (Natuurnetwerk Nederland) ondersteunen hagen
De hele Eemoevers vallen onder NNN en moeten:
- beter verbonden worden
- meer biodiversiteit genereren
- natuurtypen versterken
Een haag:
- vormt een ecologische verbindingsstructuur (lijnvormig element)
- draagt bij aan kleinschalige natuurkwaliteit
- vergroot dekking voor kleine zoogdieren, vogels, amfibieën
- werkt als stepping stone langs de Eemzone
Het rapport benoemt dat gebieden rond de Eem te weinig kleinschalige structuur hebben en dat beheer té uniform is — precies wat een haag doorbreekt.
🌿 3. Het rapport benadrukt dat het beheer versnipperd is — en dat landschapselementen wenselijk zijn
Op p.24-25 wordt expliciet benoemd dat versnipperd eigendom en gebrek aan samenhang leidt tot suboptimale natuur.
Daarop volgt:
“Voor behoud en ontwikkeling van natuur langs de Eem is het versnipperde eigendom en beheer een knelpunt.”
Een haag langs de Praamgracht is hiermee:
- een concreet herstel van samenhangende natuurstructuren
- een bijdrage door een particulier initiatief waar overheden juist gaten laten vallen
- exact “kleinschalige inrichting” zoals het rapport aanbeveelt (zie §8.3.3)
🌿 4. Het rapport vraagt om maatregelen die verstoring van fauna mitigeren
Bij recreatief medegebruik staat:
honden, fietsers en wandelaars veroorzaken verstoring; zonering en groenstructuren zijn nodig
Een haag:
- schermt kwetsbare zones af
- geleidt recreatie
- voorkomt verstoring op oeverzones
- creëert rustplekken voor vogels en kleine fauna
Dit is volledig in lijn met de aanbevelingen.
🌿 5. Het rapport vraagt expliciet om struweel, ruigte en overgangszones
Hoewel hagen niet genoemd worden, past jullie voorstel volledig binnen deze passages:
- dynamisch moeras vereist zones met struweel
- riet-ruigte-struweel wordt als natuurtype genoemd
- oeververbetering moet bestaan uit “riet + ruigte + struweel”
Een haag is struweel — maar met extra voordelen:
- hogere diversiteit
- winterdekking
- voedselproducerend
- weinig beheerlast
- geen erosierisico
🌿 6. Het rapport pleit voor “kleinschalige inrichting” — dit is precies wat een haag is
Bij de oeverzones staat:
“Kleinschalige inrichting zoals het creëren van ondieptes, het uitrasteren van rietkragen… creëren nieuwe leefgebieden.”
Een haag:
- is een kleinschalige ingreep
- kost weinig ruimte
- heeft groot ecologisch rendement
- brengt instant habitatverbetering
En vooral: het gebeurt buiten de vaarweg, in een zone waar de provincie nauwelijks beheert.
🌿 7. Het rapport stuurt aan op biodiversiteit op de dijken en keringen
Een haag direct aan de kering mag niet (streng beleid), maar naast de kering wél — en wordt zelfs aanbevolen omdat:
- dijkvegetatie moet worden gefaseerd en biodiverser
- kruidenrijke en struweelrijke zones worden genoemd als ideaalbeeld
Een haag in de Eemerwaard:
- staat aan de binnenzijde → veilig voor keringfunctie
- bevordert insecten, zangvogels, kleine zoogdieren
- maakt de dijkvegetatie aantrekkelijker
- sluit aan op het streven naar ecologische linten langs dijken
🌿 8. Het rapport benoemt de exotendruk — inheemse hagen zijn een tegenmaatregel
Grote waternavel, Japanse duizendknoop en andere exoten zijn een groeiend probleem. Het rapport noemt meerdere keren dat er een gebrek is aan:
- inheemse structuren
- ecosysteemweerbaarheid
Een haag met inheemse soorten zoals:
- meidoorn
- sleedoorn
- veldesdoorn
- hondsroos
- lijsterbes
- hazelaar
… verhoogt de biologische weerstand tegen invasieve soorten.
Dat sluit 100% aan bij het beleidsdoel uit §8.3.3.
🌿 9. Hagen passen in de ambitie tot “ecologische verbinding achter de industrie bij Eembrugge”
Het rapport noemt expliciet:
“Er is een wens om een ecologische verbinding te maken voor flora en fauna langs de oostzijde.”
Dit is de zone waar jullie zitten.
Een haag is een ecologische verbinding, een duurzaam element dat:
- dagelijkse migratie ondersteunt
- dekking voor ringslang, egels, muizen, hermelijn biedt
- broedgelegenheid voor zangvogels biedt
- fungeert als veilige corridor langs kanaal en dijk
🌿 10. Een haag versterkt de KRW-doelen: minder erosie, minder nutriëntuitspoeling
Het document is helder dat de KRW-doelen bedreigd worden door:
- nutriënten
- erosie
- recreatieve belasting
Een haag:
- houdt vocht vast
- voorkomt uitspoeling
- stabiliseert bodems
- filtert wind en spuitnevel
- verhoogt macrofaunarijkdom
Het draagt dus direct bij aan de waterkwaliteitsdoelstellingen voor de Eem.
📌 Conclusie
De wens om langs de Eemerwaard / Praamgracht een haag te planten wordt inhoudelijk zeer sterk ondersteund door dit rapport.
Niet omdat het woord “haag” valt, maar omdat jullie initiatief:
- de natuurdoelen van NNN ondersteunt
- de KRW-doelen ondersteunt
- de aanbevelingen voor oeververbetering uitvoert
- struweel toevoegt waar dat ontbreekt
- recreatiedruk buffert
- versnippering en gebrek aan structuur ontwart
- biodiversiteit op kering-gebonden zones versterkt
- een robuuste ecologische verbinding toevoegt
Het rapport benoemt telkens dat kleinschalige ingrepen nodig zijn in precies dit type zones — en jullie haag is zo’n ingreep, maar dan met extra sociale en landschappelijke waarde.