Herfte-Wijthmen, een landschap van tijd en leven.
Hier, net buiten de drukte van Zwolle, ontvouwt zich een bijzonder stukje Overijsselse historie. Een buitengebied waar euwenoude hakhoutbosjes en rivier duinen als stille getuigen staan van vroegere tijden. Waar het boerenland de contouren tekent van een landschap dat zich langzaam maar gestaag beweegt tussen behoud en verandering. Maar wat is de status van dit gebied? Wat mag er nog? En hoe kunnen we het werkelijk natuurlijk houden?
De regels van het landschap
Het buitengebied van Herfte-Wijthmen wordt bestuurd door een complex web van regels en plannen. De gemeente Zwolle stelt duidelijke kaders vast in haar bestemmingsplan Buitengebied: landbouw en natuur vormen het hart van het gebied, terwijl wonen en bouwen slechts beperkt en met mate zijn toegestaan. Dit is niet zomaar een administratieve maatregel, het is een bewuste poging om het karakter van het landschap te bewaren. Grootschalige bouwplannen of bedrijventerreinen zijn uit den boze, de natuur en het boerenleven krijgen de ruimte.
Ook de provincie Overijssel speelt een cruciale rol. Met haar Omgevingsvisie Overijssel 2021-2040 streeft ze naar een toekomst waarin het landschap en de natuur niet alleen behouden blijven, maar sterker worden. Ze zet in op multifunctioneel gebruik: landbouw die hand in hand gaat met natuurontwikkeling, het herstel van hakhoutbosjes en het creëren van ecologische verbindingen.
Wat mag wel, wat mag niet?
De regels maken duidelijk wat het landschap kan verdragen: kleine landschappelijke aanpassingen, zoals het beheer van houtwallen en hakhoutbosjes, zijn welkom. Natuurherstel krijgt volop aandacht, net als het behoud van cultuurhistorische elementen die het verhaal van Herfte vertellen.
Maar intensieve landbouw, grootschalige verharding of uitbreiding van woningen zijn onwenselijk en vaak verboden. Ze verstoren de fragiele balans van het ecosysteem en de rust die het landschap uitstraalt.
De wens: het landschap natuurlijk houden
Veel bewoners en natuurliefhebbers dromen ervan: een buitengebied dat niet alleen wordt beschermd door regels, maar echt leeft en ademt als een natuurlijk systeem. Dat vraagt om verandering, om een andere manier van omgaan met land en natuur.
Extensieve landbouw kan een uitweg bieden. Boeren die hun percelen omvormen tot bloemrijke weides, kruidenrijke akkerranden aanleggen en ruimte geven aan wilde planten en dieren. Hakhoutbosjes worden niet langer gezien als ouderwets, maar als levendige hotspots voor biodiversiteit.
Daarnaast vraagt het landschap om verbinding: groenstroken die bossen en velden met elkaar verbinden, zodat dieren kunnen trekken en ecosystemen robuust blijven. Ook de menselijke maat telt: kleinschalige, landschappelijk passende bouwvormen, met natuurlijke materialen en zonder grote impact op het zicht.
Wat moet er gebeuren?
Dit vraagt om een integrale aanpak, waarin beleid, beheer en betrokkenheid samenkomen:
- Herijk het bestemmingsplan en maak ruimte voor natuurinclusieve initiatieven.
- Stimuleer boeren met subsidies en kennis om natuurinclusief te werken.
- Behoud en herstel cultuurhistorische landschapselementen, zoals de karakteristieke hakhoutbosjes van Herfte.
- Creëer ecologische verbindingen die het buitengebied in het grotere natuurnetwerk passen.
- Betrek bewoners, natuurorganisaties en boeren actief bij beheer en beleid.
- Monitor biodiversiteit en pas beleid aan waar nodig, want natuur is dynamisch.
Herfte-Wijthmen: een voorbeeld voor de toekomst
Dit stukje Overijssel laat zien wat er mogelijk is als je verder kijkt dan regels en bestemmingsplannen. Als je het landschap niet alleen als een administratieve ruimte ziet, maar als een levend organisme, met zijn eigen ritme, geschiedenis en behoeften.
Herfte-Wijthmen kan een toonbeeld worden van hoe je het buitengebied natuurlijk houdt: niet door stilstand, maar door een zorgvuldige, mensgerichte beweging naar een duurzame en biodiverse toekomst. Een plek waar boeren, natuur en bewoners samen een nieuw verhaal schrijven, geworteld in het oude.